Deel 1 'De bezette Zaanstreek in 125 verhalen' door Erik Schaap uit

Omslag 'De bezette Zaanstreek in 125 verhalen'

Auteur Erik Schaap heeft het eerste deel van zijn nieuwe boek De bezette Zaanstreek in 125 verhalen uitgebracht, dat nu voor 45 euro te koop is via de boekhandel. Het boek belicht de consequenties van de oorlogsdictatuur voor het dagelijks leven, de jodenvervolging en de collaborateurs. Het tweede deel verschijnt begin 2027.

Daarin komen het verzet, de hongerwinter en de naweeën van vijf jaar bezetting aan bod. Schaap publiceert sinds 2006 boeken en artikelen over de jaren 1940-1945 in met name de Zaanstreek. En hij is er nog lang niet klaar mee. Belangstellenden evenmin. Films als Bankier van het verzet en De slag om de Schelde trokken honderdduizenden nieuwsgierigen naar de bioscoop. Een boek als ’t Hooge Nest was niet uit de bestsellerlijsten te slaan en kreeg zelfs een verfilming. Ook recente Nederlandse boeken als Het kleedje voor Hitler en Judith Koelemeijers biografie over Etty Hillesum vonden hun weg naar een breed publiek.

Zaanstreek

Volgens Schaao zijn er weinig gebieden in Nederland die kunnen bogen op zo’n immense stapel literatuur over de vijf jaar dat Nederland zuchtte onder een dictatuur als de Zaanstreek. 'De redenen voor die schijnbare overvloed zijn volgens mij grotendeels gelegen in het uitzonderlijke,' zegt de schrijver en hij somt een aantal feiten op:

SS-leider Hanns Albin Rauter en anderen verklaarden na de oorlog ‘dat de gehele Zaanstreek in zeer sterke mate opviel door communistische acties’.

Nergens in Nederland deden verhoudingsgewijs zoveel mensen mee aan de Februaristaking als in de Zaanstreek. Die staking hield bovendien nergens zo lang stand als rond de Zaan.

Van de slechts zes foto’s die wereldwijd bekend zijn met beelden van deze massale werkonderbreking zijn er vier in Zaandam gemaakt.

De Zaandamse Artillerie-Inrichtingen waren de eerste oorlogsjaren de belangrijkste wapen- en springstoffenleverancier aan het Nederlandse verzet.

De spin in het web van de Nederlandse illegaliteit, Walraven van Hall, woonde in Zaandam.

Zaandam was de eerste Nederlandse gemeente die, in januari 1942, ‘Juden-rein’ werd gemaakt.

De familie Strauss was bij mijn weten de enige joodse familie in Nederland die tussen 1940 en 1945 onder de eigen naam op het eigen huisadres kon blijven wonen.

De allereerste gevangenen die uit Durchgangslager Westerbork ontsnapten, waren de drie leden van het Zaandamse gezin Pollak.

Geen vrouw verraadde in de korte tijd die haar gegeven was zoveel mensen als de Zaandamse Franci de Munck-Siffels, met veelal dodelijke gevolgen.

De jongste door het gewapend verzet geliquideerde collaborateur was een Zaandammer.

Tijdens de Spoorwegstaking van 1944 legden de medewerkers van NS-station Zaandam als eerste in Nederland het werk neer.

Het speurwerk van Schaap levert antwoorden op op talloze vragen die tijdens de Tweede Wereldoorlog speelden in en om de Zaanstreek. Hoe 'fout' was de Zaanse politie tussen 1940 en 1945? Welke bedrijven rond de Zaan dreven handel met kamp Westerbork? Wat deed de ondergedoken Duits-joodse schrijfster Grete Weil in Koog aan de Zaan? Welke Zaankanter verraadde Hannie Schaft? En waarom won een collaborerende Zaandamse wethouder in 1942 Nederlands belangrijkste literaire prijs? Het zijn slechts vijf van de vragen die aan bod komen in De bezette Zaanstreek in 125 verhalen.