Eerste sociale woningbouw opgenomen in rijtje Zaans erfgoed

Sociale woningen uit het begin van de 20ste eeuw krijgen een plekje tussen erfgoed zoals de molens, nijverheidspanden en de houtbouw. De waarderingskaarten die ervoor zijn gemaakt worden als het aan het college ligt opgenomen in de Welstandsnota, in het aparte hoofdstuk Welstandsobject Sociale Woningbouwwijken 1900 - 1945.

Het Blok in Krommenie, de Rode Buurt in Zaandijk en de Rosmolenwijk in Zaandam zijn een paar van de wijken die volgens het dagelijks bestuur bescherming verdienen. Het Blok is inmiddels niet meer, maar dat lot moet andere buurten zoveel mogelijk bespaard worden. ‘Erfgoed maakt de Zaanstreek uniek, geeft ons identiteit. Het is dus belangrijk dat we zorgvuldig omgaan met dat erfgoed en van verschillende tijdvakken van de geschiedenis elementen bewaren,' vindt wethouder Natasja Groothuismink van erfgoedpartij Rosa.

Geen aangescherpte criteria

Het opnemen van de waarderingskaarten in de Welstandsnota is volgens haar daarbij 'een belangrijke stap': 'Juist voor de geschiedenis van Zaanstad zijn die arbeiderswijken heel belangrijk, want de geschiedenis van de arbeider is tekenend voor onze streek.’ Eerder stelde het college voor om de waarderingskaarten met aangescherpte criteria in de nota op te nemen. Na zienswijzen van en overleg met onder andere de woningcorporaties

worden de kaarten nu gekoppeld aan de criteria die al deel uitmaken van de Welstandsnota uit 2013.

Een voorbeeld van een waarderingskaart: Wormerveer.

In het nieuwe hoofdstuk Welstandobject Sociale Woningbouwwijken wordt beschreven wat deze wijken zo bijzonder maakt. De waarderingskaarten maken inzichtelijk waar de meest bijzondere buurten en woningen te vinden zijn en de criteria uit de nota geven aan hoe de gemeente wil omgaan met elk van de buurten en met de bebouwing daarbinnen.

Transparantie

In 2003 is namelijk bepaald dat gemeenten inwoners inzicht moeten geven in de manier waarop de welstandscommissie bouwaanvragen beoordeelt. Dat geeft eigenaren (zowel particulieren als woningcorporaties en ontwikkelaars) helderheid over waar bij de beoordeling op gelet wordt. Het maakt dan niet uit of het over de renovatie van een pand gaat of over vervangende nieuwbouw. Belangrijk is vooral of het bijzondere karakter van een buurt behouden blijft.

Woningwet

Aan het begin van de 20ste eeuw is voor het eerst gebouwd op basis van wetgeving (de Woningwet uit 1901) en nieuwe ideeën over stedenbouw. Dat heeft bijzondere woonwijken opgeleverd, die nauw verweven zijn met de industriële geschiedenis van Zaanstad. Het initiatief voor de bouw lag bij industriëlen, filantropen of bij de arbeiders zelf voor wie de woningen bedoeld waren. De stedenbouwkundige plannen die toen voor de wijkjes gemaakt zijn, zijn nu verweven met de stad.

Vernieuwing

Veel van die woonblokken zijn zo’n 100 jaar later echter toe aan vernieuwing. Dat geldt onder meer voor de Rode Buurt en de Rosmolenwijk. ‘Dit maakt het opnemen van de Waarderingskaarten belangrijk. Om er voor te zorgen dat bij de transformatieopgave wordt stilgestaan bij de vraag of niet bijzondere architectuur van de sociale woningbouw, het cultuurhistorisch verhaal en de stads- en dorpsstructuur waarvan zij deel uitmaakt verloren gaat,' zegt Groothuismink.