Analyse: Hoe lokale journalistiek de das om wordt gedaan

De gemeenteraad woont vanavond een roadshow bij van de Vereniging Nederlandse Gemeenten onder de noemer 'Lokale publieke omroepen: essentieel voor de lokale democratie'. Wat ons betreft had daar wel een vraagteken achter mogen staan. Want waar is de aandacht voor de eens zo geroemde pluriformiteit van de lokale pers?

De praktijk leert dat de Zaanse gemeenteraad alleen aandacht voor de nieuwsvoorziening van de burger heeft als het niet anders kan omdat de subsidie voor de lokale omroep aan de orde is. Die geldverstrekking gaat echter verschuiven van de gemeente naar het Rijk, omdat dit de onafhankelijkheid van het jouurnaille zou vergroten. De Orkaan en eerder RTVI Zaanstreek zijn grotendeels van goedwillende vrijwilligers afhankelijke media en vele jaren is het gebrek aan professionaliteit voor de Zaanse politiek geen reden geweest om daar eens een inhoudelijke discusssie over te voeren. Nu vindt het Rijk dat dit beter moet - maar op een manier die het andere lokale media zeer moeilijk maakt.

Kiezen

Wij voorzien dat het daar vanavond in het geheel niet over zal aan, omdat Zaanstad mee zal willen in de vaart der volkeren - en dolgraag van haar subsidieverplichting af zal willen. Dan hoeft het in de toekomst ook helemaal nóóit meer over de pers te gaan. Wellicht tot er een moment komt dat het besef doordringt dat er voor de geïnteresseerde burger weinig meer te kiezen valt: het regionale dagblad grotendeels achter de betaalmuur, de nieuwsbladen kwantitatief en kwalitatief in een neerwaartse spiraal en verder alleen nog de zwaar gesubsidieerde lokale omroep. Het is ongekend: creëer als overheid een zo ongelijk mogelijk speelveld met als enig mogelijke uitkomst dat de gesubsidieerde tak aan het langste eind trekt.

Brief

In een brief aan staatssecretaris Gunay Uslu van Cultuur en Media stelden hoofdredacteuren van regionale en lokale kranten uit heel Nederland eerder deze maand dat de plank wordt misgeslagen: ‘Het wordt tijd dat de staatssecretaris niet alleen een staatssecretaris is van lokale en regionale omroepen, maar van lokale en regionale journalistiek’. Uslu draagt uit dat die onmisbaar is voor verbinding tussen burgers en voor het democratisch draagvlak in de samenleving, maar heeft er geen oog voor dat een krant maken óók een economische bezigheid is.

Wie het op zijn geweten heeft dat het wijdverbreide misverstand is ontstaan dat journalistiek werk gratis verricht dient te worden omdat het gratis te verkrijgen is, is niet belangrijk. Wél dat velen betalen voor nieuws inmiddels bijna als een belediging van hun intelligentie ervaren: waarom zou ik er geld voor geven als ik het ook gratis kan krijgen? Gratis inderdaad, maar in het geval van lokale omroepen wel gefinancierd door de overheid.

Inkomsten

'Wij zijn altijd voorstander van meer lokale en regionale kwaliteitsjournalistiek, uiteraard ook als dat gemaakt is door onze collega’s bij de omroepen. We kunnen ons daarom voorstellen dat de omroepen blij zijn dat ze er structureel miljoenen bij krijgen, de samenwerking wordt gestimuleerd en hun financiering onafhankelijker van gemeenten wordt vormgegeven,'schreven de hoofdredacteuren. Maar andere media zijn voor hun inkomsten afhankelijk van adverteerders of de bereidheid van lezers om een abonnement te nemen. 'Voldoende inkomsten om de regionale en lokale journalistiek te financieren zijn nog steeds geen vanzelfsprekendheid. Onze zorg is dat de plannen van de staatssecretaris niet méér journalistiek mogelijk maakt, maar bestaande journalistiek verdringt.'

Denk na!

Zo moedigt de staatssecretaris lokale omroepen ook aan om meer advertentie-inkomsten te genereren, afkomstig van adverteerders die nu lokale en regionale journalistiek meefinancieren. Een sterke daling van advertentie-inkomsten bedreigt de (gratis) nieuwsvoorziening op lokaal niveau. De ook al fors gesubsidieerde publieke omroepen worden daarnaast gestimuleerd om ook no eens nieuws in geschreven vorm gratis beschikbaar te stellen op hun websites. In Den Haag moeten de oogkleppen af, aldus de brief aan Uslu. In Zaanstad ook, zeggen wij.