Ontwikkeling de Hemmes van start zonder component wonen
Het is een historisch maar in de verdrukking en vergetelheid geraakt stukje Zaandam: schiereiland de Hemmes ten westen van Het Kalf, tussen De Poel en De Kuil. Het ligt grotendeels braak, maar de intentie is om er in de toekomst aantrekkelijke woonwijk te maken. Daarvoor is nu een ontwerpbestemmingsplan gemaakt, waarin nog geen sprake is van wonen.
Over de plannen voor de herbouw van drie molens naast woningbouw is al veel geschreven en de aanloop ging gepaard met vele hordes. Zoals daar zijn de verontreinigde bodem, het versnipperde eigendom van de grond en de omringende bedrijven met geur- en geluidscontouren. Een permanente invulling is om al die redenenen nog niet mogelijk, maar ook een tijdelijke invulling met Tiny Houses is niet zomaar geregeld. Tot die tijd wordt alvast gestart met de bouw van één molen met bijbehorende schuur, de herbouw van een authentieke (dubbele) houtloods en de realisatie van enkele 'Zaanse gebouwen' ten behoeve van kleinschalige bedrijvigheid en als (praktijk)onderwijslocatie voor de ambachtelijke houtopleiding van het Regiocollege.
Op het westelijke deel van de Hemmes bevindt zich naast molenerf Hemmes waar de molen wordt gebouwd die energie gaat leveren ook scheepsreparatiebedrijf Kramer. Dat bedrijf is ook meegenomen in het nieuwe plan. Kramer behoudt de bestaande bedrijfsactiviteiten met bijbehorende (bedrijfs)woningen en dok, een ligplaats voor schepen en de bestaande bedrijfsgebouwen. Ook gaat het plan over wensen en ambities van de familie Kramer, zoals een eventuele nieuwe (opslag)loods op het eigen terrein.
Buitendijks land
De Hemmes is een hemland; buitendijks land. Vroeger kwamen ze veelvuldig in de Zaanstreek voor, maar door drooglegging, aanplemping of bebouwing zijn de meeste opgenomen in het vasteland (Hembrugterrein) of nauwelijks nog herkenbaar (Koger Hem, waar de Koger Vermaning en machinefabriek T. Duyvis staan). De Hemmes is vrijwel het enige schiereiland dat als hemland nog duidelijk herkenbaar is. In de middeleeuwen moet dit stuk land groter zijn geweest, maar het water heeft grote stukken land weggeslagen. Alleen tegen de dijk aan bij Het Kalf hebben wat huizen gestaan.
Beeldbepalend
De Hemmes was echter bijzonder geschikt voor industrie, dat wil zeggen voor molens. Op dit betrekkelijke kleine stuk buitendijks land stonden er dan ook maar liefst tien: acht olie- en twee pelmolens. De oliemolens werden in het begin van de 20ste eeuw vaak ingericht voor het verwerken van cacaoafval. Onder andere vanwege de goede bereikbaarheid en de goede windvang is de Hemmes één van de gebieden geweest is in de Zaanstreek, waar de molens het langst stand hebben gehouden. In 1915 stonden er nog zes. Tussen 1890 en 1920 zijn heel veel foto’s gemaakt van het molenlandschap op de Hemmes en het aangrenzende Kalf, en in feite hebben de oude foto‘s van de Hemmes ons beeld van de Zaanstreek van vroeger sterk bepaald.
Zaanstad heeft in 2012 een deel van het schiereiland aangekocht met als doel om er huizen te bouwen. Maar om permanente woningbouw te ontwikkelen is het noodzakelijk dat de gronden van het transport- en kraanbedrijf Schol mee ontwikkeld worden. Wonen (al dan niet tijdelijk)n is dan ook nog geen onderdeel van het ontwerpbestemmingsplan.
