Tegenbegroting van links met 'eerlijkere' verdeling lasten

Rosa, de SP, PRO en de Partij voor de Dieren hebben een tegenbegroting 2027–2030 opgesteld als alternatief voor de begroting die voortvloeit uit het coalitieakkoord De kracht van de Zaan. De linkse oppositiepartijen vinden dat de coalitie te veel bezuinigt op mensen die ondersteuning nodig hebben, voorzieningen in de wijken, kunst en cultuur en duurzaamheid.

Hun centrale boodschap is dat Zaanstad andere politieke keuzes kan maken en de lasten eerlijker kan verdelen. De tegenbegroting rust op vier pijlers: bestaanszekerheid en bescherming van minima, een eerlijke verdelig van de lasten, investeren in groen, klimaat en leefbaarheid en dierenwelzijn als onderdeel van een beschaafde gemeente. Extra inkomsten moten komen uit zeven gemeentelijke heffingen en belastingen.  

Het gaar niet alleen om hogere belastingen: de partijen willen de lasten ook anders verdelen, Sommige huishoudelijke heffingen worden lager, terwijl bijvoorbeeld de onroerendezaakbelasting hoger wordt. Daardoor kan de totale gemeentelijke opbrengst stijgen. Volgens de indieners betalen huishoudens en het midden- en kleinbedrijf in Zaanstad relatief veel rioolheffing, terwijl grootverbruikers naar verhouding minder bijdragen.

Het voorstel is om grootverbruikers aanzienlijk meer te laten betalen voor waterverbruik boven 300 kubieke meter en het vaste tarief voor huishoudens en andere gebruikers tot dat plafond te verlagen. Daarnast moeten ook percelen zonder fysieke rioolaansluiting gaan afdragen. De hogere OZB moet voorkomen dat de lagere huishoudelijke rioolheffing de totale gemeentelijke inkomsten verlaagt.

De vier partijen willen de parkeerdruk in het centrum van Zaandam verminderen en meer ruimte creëren voor groen, woningen, spelen en andere vormen van mobiliteit. De gewone parkeerbelasting in de betaalde zones van Zaandam zou met 50 stijgen naar een maximaal uurtarief van 5,40 euro.

De tarieven voor parkeervergunningen en naheffingen blijven buiten deze verhoging. Ook de bestaande vrijstelling voor mantelzorgvergunningen blijft bestaan. De opetellers van de tegenbegroting rekenen met 90 procent van de theoretisch mogelijke extra opbrengst, omdat ze verwachten dat hogere tarieven mogelijk tot minder autobezoekers leiden.  

De toeristenbelasting zou in de berekeningen in 2027 uitkomen op 11,26 euro per persoon per nacht in het centrumgebied op 8,05 euro daarbuiten. De voorkeur gaat uit naar een belasting op basis van een percentage van de overnachtingsprijs, zodat de duurdere accommodaties meer bijdragen terwijl goedkopere relatief betaalbaar kunnen blijven.

De partijen willen de reclamebelasting verdubbelen. Volgens hen profiteren bedrijven van reclame in de openbare ruimte, terwijl reclame ook bijdraagt aan consumptiedruk en de kwaliteit van de omgeving kan beïnvloeden.

Riviercruiseschepen brengen veel bezoekers naar Zaanstad die niet op dezelfde manier een toeristentaka betalen als hotelgasten. Het voorstel is om een dagheffing van tien euro per persoon in te voeren. Riviercruisetoeristen zouden zo eerlijker bijdragen en de ongecontroleerde groei van het toerisme zou er mee ingedamd kunnen worden.

De woningnood in Zaanstad is groot, terwijl volgens de indieners woningen en bedrijfsruimten soms langdurig leegstaan. Het voorstel is om een verordening in te voeren met voor panden die langer dan een jaar leegstaan een extra OZB-heffing van 0,24 procent van de WOZ-waarde. De berekening gaat uit van ongeveer 1150 leegstaande panden. De heffing moet eigenaren stimuleren om panden sneller te verhuren of beschikbaar te stellen voor maatschappelijke doeleinden.

De Zaanse Schans brengt kosten met zich mee voor Zaanstad en Rosa, SP, PRO en PvdD stellen een toegangs- of bezoekersmodel voor waarbij toeristen geleidelijk meer gaan bijdragen. Voor inwoners van Zaanstad en Wormerland moet de toegang gratis blijven. De uitwerking van het toegangsmodel moet nog plaatsvinden - en dat is al jaren een uiterst heikel onderwerp gebleken.

De tegenbegroting bevat ook het terugdraaien van een aantal bezuinigingen en beleidskeuzes uit het coalitieakkoord. Dan gaat het over de bescherming van mensen met lage inkomens; zorg, ondersteuning en maatschappelijke opvang; kunst, cultuur en jongerenvoorzieningen; biodiversiteit en ecologisch maaibeleid; duurzaamheid en klimaatbeleid en buurtvoorzieningen en de participatie van inwoners.

De indieners stellen dat juist deze voorzieningen bijdragen aan bestaanszekerheid, preventie en een leefbare samenleving. Bezuinigen op deze terreinen kan in hun visie problemen vergroten en op termijn extra maatschappelijke kosten veroorzaken. Tegelijkertijd willen ze een aantal uitgaven uit het coalitieakkoord beperken of anders inzetten, waaronder bepaalde uitgaven aan camera's, cameratoezicht, extra parkeerinzet en bestuurlijke communicatie.

De indieners verzetten zich tegen het schrappen van de gemeentelijke zorgverzekering, het korten op de Individuele Inkomenstoeslag en het versoberen van de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen voor de laagste inkomens. Het uitgangspunt moet volgens het kwartet zijn dat mensen met weinig geld niet verder in problemen mogen komen doordat gemeentelijke ondersteuning wordt verminderd.

Ook willen ze de opvang op asielboten beëindigen en toewerken naar 'een vriendelijke, centrale opvanglocatie'. Ook willen ze de Stadspas in ere herstellen en lokale experimenten met een basisinkomen mogelijk maken.