Waterstof ook voor lokale industrie aanlokkelijk alternatief?

Nederland heeft nog geen infrastructuur om op grote schaal groene waterstof te kunnen leveren, Daarvoor moeten de locaties voor productie, import, verbruik en opslag verbonden zijn. Zaanstad broedt op mogelijkheden voor de lokale industrie en kijkt naar zaken als de benodigde investeringen, de beschikbaarheid technisch personeel en het verkrijgen vergunningen. De industrie kan waterstof inzetten als grondstof én als hernieuwbare brandstof.

In Noord-Holland wordt actief gewerkt aan de ontwikkeling van een regionale waterstofeconomie. De provincie werkt samen met bedrijven, kennisinstellingen en overheden aan projecten die productie, transport en gebruik van waterstof moeten versnellen. Ook de havens in de regio spelen een belangrijke rol. Port of Amsterdam werkt aan plannen om waterstof te produceren, op te slaan en te importeren. Het doel is om het havengebied te ontwikkelen tot een logistiek knooppunt voor duurzame energie, waaronder groene waterstof.

Voor gemeenten zoals Zaanstad betekent dit dat waterstof vooral een rol speelt in de industrie. Waterstof wordt vooral gezien als mogelijke oplossing voor specifieke sectoren en processen waar elektrificatie kostbaar of technisch moeilijk is. Meerdere Zaanse bedrijven hebben al aangegeven dat waterstof in de toekomst mogelijk nodig is om hun productieprocessen verder te verduurzamen en hun CO₂-uitstoot te kunnen verminderen. Daarom wordt binnen het project Zaannet onderzocht of een waterstofinfrastructuur in het Zaanse industriegebied mogelijk is.

Het initiatief komt voort uit een samenwerking tussen het Zaanse bedrijfsleven, energie-infrastructuurpartijen en de gemeente. Binnen het project werken onder meer Zaanstad Maakstad (Zaan Food Makers), energie-infrastructuurbedrijf Firan (onderdeel van Alliander), energiebedrijf Eneco en verschillende industriële bedrijven samen om de mogelijkheden voor een waterstofinfrastructuur te onderzoeken. Onder meer Ahold Delhaize Coffee Company, Norit en Pieter Bon nemen eraan deel. Momenteel wordt bekeken 

Een belangrijk uitgangspunt is dat een eventueel Zaans waterstofnetwerk aansluit op bredere ontwikkelingen in het Noordzeekanaalgebied. De komende jaren werken de betrokken partijen de plannen verder uit. Naar verwachting bestaat het traject uit een voorlopig ontwerpfase, gevolgd door een definitieve ontwerpfase waarin de technische en economische haalbaarheid verder worden onderzocht. Pas daarna kan worden besloten of realisatie van een waterstofnetwerk daadwerkelijk wenselijk en haalbaar is.

Waterstof (H₂) is een kleurloos en geurloos gas. In de natuur komt waterstof meestal niet in pure vorm voor, maar wel in bijvoorbeeld water of aardgas. Waterstof kan worden gemaakt door water via elektrolyse te splitsen in waterstof en zuurstof met elektriciteit. Er zijn verschillende manieren om waterstof te produceren. De meeste waterstof wordt op dit moment gemaakt uit aardgas. Daarbij wordt aardgas (methaan) met stoom omgezet waterstof en koolstofdioxide (CO₂). Dit wordt meestal grijze waterstof genoemd.

Wanneer waterstof wordt gesplitst met uit fossiele bronnen, is er indirect ook sprake van CO₂-uitstoot. Grijze waterstof en waterstof uit elektrolyse met grijze stroom zijn vaak goedkoop. Maar ze zijn minder goed voor het klimaat. Wanneer de CO₂ die vrijkomt bij de productie uit aardgas wordt afgevangen en opgeslagen of hergebruikt spreken we van blauwe waterstof. Hierdoor komt er minder CO₂ in de atmosfeer terecht. Door het afvangen en opslaan is blauwe waterstof duurder dan de grijze variant.

Groene waterstof wordt gemaakt door water te splitsen via elektrolyse met stroom uit duurzame bronnen, zoals zon en wind. Bij dit proces ontstaan waterstof en zuurstof zonder directe CO₂-uitstoot. Wanneer groene waterstof wordt gebruikt als energiebron, komt vooral water(damp) vrij. Voor de toekomst ligt de nadruk op groene waterstof en hybride oplossingen van blauwe en groene waterstof.

In Nederland nemen bedrijven het grootste deel van de energievraag voor hun rekening: ongeveer 55 tot 60 procent. Daarom kijken veel partijen naar waterstof als oplossing voor sectoren waar elektrificatie moeilijker is, zoals delen van de industrie, de scheepvaart en sommige vormen van zwaar transport.Waterstof is niet nieuw. Waterstof wordt al lange tijd gebruikt, bijvoorbeeld bij de productie van kunstmest. In Nederland wordt jaarlijks ongeveer 800 kiloton waterstof gebruikt. Dat komt overeen met het energiegebruik van ongeveer zeven tot acht miljoen huishoudens. Het transport van waterstof gebeurt nu vooral via vrachtwagens.

Waterstof is op dit moment nog relatief duur. Dat komt doordat er veel elektriciteit nodig is voor de elektrolyse. Verwacht wordt dat de prijs van groene waterstof de komende jaren zal dalen, doordat er meer duurzame elektriciteit beschikbaar komt en de technologie op grotere schaal wordt toegepast.

In de industrie is al veel ervaring opgedaan met het veilig gebruik van waterstof. De ongevalscijfers zijn extreem laag. Toch is het bij nieuwe vormen van gebruik op grote schaal belangrijk om met veel zorg en goed beleid om te gaan met waterstof. Qua aanleg en exploitatie is een waterstofnet erg vergelijkbaar met aardgas. De leiding wordt alleen dieper aangelegd. Voor Zaanstad voldoet een buisleiding van minder dan 15,9 bar. Hiervoor gelden geen externe veiligheidsregels zoals bij het landelijke waterstofnet, dat een hoger drukregime gebruikt.

De tumultueuze en voortdurende geopolitieke ontwikkelingen van de afgelopen jaren hebben uitgewezen dat het Europees bedrijfsleven kwetsbaar is. Het toepassen van waterstof als energiedrager waar dat mogelijk is biedt andere doelgroepen meer ruimte voor elektrificatie, zoals woningbouw en het midden- en kleinbedrijf. De Gasunie ontwikkelt het project HyWay27, een landelijk netwerk voor het transport van waterstof. Dat  moet belangrijke industriegebieden en havens met elkaar verbinden. Zo kan waterstof door heel Nederland worden getransporteerd en ook naar andere Europese landen.