Tijdelijk hoger eigen risico ganzenschade volgens de regels

De provincie Noord-Holland kan een hoop geld in de zak houden na uitspraken van de Raad van State over de rechtmatigheid van de verhoging van het eigen risico bij uitkeringen ter vergoeding van faunaschade. Onder andere de eigenaresse van een melkveehouderij in Wijdewormer vocht die - uiteindelijk tijdelijke - verhoging van vijf naar 20 procent aan, maar kreeg ongelijk van 's lands hoogste bestuursrechter.

De boerin kreeg van de provincie voor de periode van 1 maart 2021 tot en met 1 september 2021 een bedrag van 12.815,39 euro toegekend, nadat de regeling voor faunaschade per 1 mei 2021 was herzien. De schade aan haar percelen grasland wordt voornamelijk veroorzaakt door grauwe ganzen. De uitkering was aangevraagd op 4 juli 2021 en de berekening gebaseerd op een schadebedrag van 15.815,52 euro, met inhouding van een eigen risico van 20 procent. 

Volgens de melkveehoudster was de gestandadiseerde verhoging van het eigen risico met vijftien procent in strijd met de regels en had er per individuele aanvrager moeten worden beoordeeld of de geleden schade onder het normale maatschappelijke risico of het normale bedrijfsrisico viel, met inachtneming van alle omstandigheden van die aanvrager. Nu dat niet is gebeurd is volgens het betoog van de boerin de onderbouwing van het uitgekeerde bedrag onvoldoende gemotiveerd.

De RvS overwoog dat uit de toelichting bij de Wet natuurbescherming blijkt dat de tegemoetkoming voor faunaschade is bedoeld voor situaties waarin de overheid diersoorten via regelgeving beschermt en de grondeigenaar daardoor wordt beperkt in zijn mogelijkheden om schade te voorkomen. In dat geval mag de schade redelijkerwijs niet of niet geheel voor rekening van de grondeigenaar komen. Daarnaast is bepaald dat er géén tegemoetkoming wordt verstrekt wanneer voor de betreffende diersoort een provinciale vrijstelling geldt. Zo'n vrijstelling betekent immers dat de beperkingen bij het voorkomen van schade grotendeels zijn opgeheven.

Op dit uitgangspunt is echter een uitzondering gemaakt bij schade door de grauwe gans, kolgans en brandgans, omdat de provincie het gezien de omvang van deze populaties niet redelijk vond om van de grondeigenaar te verwachten dat deze in staat zou zijn om alle schade te voorkomen. Met ingang van 1 mei 2021 is daarbij het eigen risico verhoogd om de tegemoetkoming 'meer in verhouding te brengen met de ruime mogelijkheden tot schadebestrijding'.

Volgens de uitspraak moet in beginsel de beoordeling per individueel geval plaatsvinden, maar mag er ook voor gekozen worden om over te gaan tot een standaardisering van het normale ondernemersrisico of normale maatschappelijk risico, 'mits het deugdelijk motiveert waarom de gekozen standaard passend is'. Voor de drie ganzensoorten geldt al geruime tijd een provinciale vrijstelling waardoor ze, behalve tijdens de winterrustperiode van 1 november tot 1 maart, mogen worden verjaagd en afgeschoten en hun nesten mogen worden weggehaald.

Daardoor zijn er op percelen die buiten een Natura 2000-gebied liggen nauwelijks beperkingen van de mogelijkheden om schade te voorkomen. Het eigen risico werd verhoogd om een onderscheid te maken met schade op percelen die binnen een Natura 2000-gebied liggen en met schade door diersoorten waarvoor geen eigen risico of van vijf procent geldt.

'Met de verhoging van het eigen risico heeft het college van Gedeputeerde Staten de hoogte van de tegemoetkoming dus meer in verhouding willen brengen met de mate waarin agrarische ondernemers schade kunnen voorkomen. Daarnaast heeft het college deze verhoging vastgesteld om deze ondernemers een financiële prikkel te geven om de schade te voorkomen. Dat het college ervoor heeft gekozen een tegemoetkoming ter hoogte van 80 procent van de vastgestelde schade te verstrekken, hoewel er door de provinciale vrijstelling nauwelijks beperkingen gelden voor de mogelijkheden tot bestrijding van deze ganzensoorten, heeft te maken met de grote omvang van de populatie van deze ganzensoorten. Deze omvang maakt dat het in de praktijk niet mogelijk is om alle schade effectief te voorkomen.' En dat is volgens de uitspraak voldoende onderbouwing voor de gehandeerde standaard aftrek van de tegemoetkoming voor de geleden schade.

Voor aanvragen die vanaf 1 november 2023 zijn ingediend geldt nu weer een eigen risico van vijf procent, omdat de omvang van de ganzenpopulaties het voorkomen of beperken van schade praktisch onmogelijk maakt. 'Daarmee heeft het college erkend dat het hanteren van een eigen risico van 20 procent niet evenredig is,' stelt de Raad van State, hoewel het hanteren van een eigen risico van 20 procent op zichzelf niet onevenredig was.

'Met een eigen risico van 20 procent wordt het overgrote deel van de vastgestelde schade vergoed en komt dit deel dus niet voor rekening van de grondeigenaar.' Uit de toelichting bij het besluit om het eigen risico weer te verlagen blijkt volgens de RvS niet dat deze beleidswijziging werd 'ingegeven door het inzicht dat het hanteren van een eigen risico van 20 procent ook in oude gevallen onjuist was'.