Vijf fracties willen in gesprek over balans in voedselomgeving

Het CDA, Rosa, D66, PRO en de Partij voor de Dieren zouden graag zien dat in kaart wordt gebracht hoe het zit met de voedselomgeving in Zaanstad: dat wil zeggen wat bewoners in hun directe omgeving vooral aangeboden krijgen. Is dat een mix van gezonde en ongezonde keuzes of overheerst die laatste variant? Met name rond scholen is dat een slechte ontwikkeling, vinden de vijf partijen. 

Die hebben een agenda-initiatief geschreven om ht er met de collega's in de raad over te hebben. Ze benadukjken er niet op uit te zijn om de keuzevrijheid van de burger in te perken. 'Voor de indienende partijen gaat deze discussie nadrukkelijk niet over het verbieden van een snackbar, pizzeria of dönerzaak. Een patatje of pizza moet gewoon kunnen en ondernemers moeten ruimte houden om te ondernemen. Het gaat erom of we voldoende zicht hebben op hoe het aanbod zich ontwikkelt en of we de mogelijkheden die we als gemeente hebben goed benutten.'

Gemeenten hebben nu nog weinig handvatten om concentraties van aanbieders van minder gezonde voeding te voorkomen. Berenschot onderzocht in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport hoe de voedselomgeving zich ontwikkelt en welke mogelijkheden gemeenten hebben om daarop te sturen. In tien jaar tijd nam het aantal bakkers, groenteboeren en viswinkels met ongeveer vijftien procent af, terwijl het aantal dönerzaken, donutshops, pizza-afhaalrestaurants en dergelijke juist met ongeveer 30 procent toenam. Rond scholen is die ontwikkeling nog sterker zichtbaar. Het aantal fastfoodlocaties binnen vijf minuten lopen van een school steeg met ongeveer 40 procent.

'Het onderzoek benadrukt dat voedselkeuzes niet alleen het resultaat zijn van individuele wilskracht. Ook nabijheid, beschikbaarheid, prijs en wat mensen dagelijks om zich heen zien, spelen een rol. Tegelijkertijd concludeert Berenschot dat gemeenten op dit moment maar beperkt rechtstreeks kunnen sturen op de vestiging van nieuwe aanbieders vanuit het gezondheidsbelang. Het weren van een nieuwe aanbieders van hoofdzakelijk ongezond voedsel alleen op basis van gezondheidsargumenten blijkt binnen het huidige juridische instrumentarium niet goed mogelijk,' constateren de fracties in het agenda-initiatief.

Berenschot adviseert daarom om gemeenten meer mogelijkheden te geven om de voedselomgeving te beïnvloeden. Daarbij wordt nadrukkelijk gekeken naar plekken waar veel kinderen en jongeren komen en naar gebieden waar het aanbod van ongezond voedsel nu groot is. Het Rijk werkt inmiddels aan wetgeving waardoor gemeenten meer mogelijkheden krijgen om nieuwe aanbieders van ongezond voedsel op bepaalde plekken te weigeren. Het CDA, Rosa, D66, PRO en de PvdD lijkt het van belang om daar op voorbereid te zijn door de lokale situatie scherp in beeld te hebben. 

De gezondheidssituatie is niet in iedere wijk en voor iedere inwoner hetzelfde. Gezondheid hangt onder meer samen met inkomen, bestaanszekerheid en de omgeving waarin mensen wonen en opgroeien.   preventie belangrijk. Per wijk en buurt kunnen andere problemen spelen en een aanpak hoeft daarom niet overal dezelfde te zijn. 'Dat betekent niet dat de gemeente moet bepalen wat mensen eten. Wel kunnen we ons afvragen welke verantwoordelijkheid we hebben om bij te dragen aan een omgeving waarin kinderen en jongeren gezond kunnen opgroeien en waarin gezonde keuzes voldoende ruimte krijgen.'