Rapport: kleiner Schiphol beter voor brede welvaart in ons land

screenshot-20251121-152452-6920761c0b0ee

Wikipedia / Qwesy Qwesy

Een kleinere luchthaven levert Nederland méér brede welvaart op dan de huidige omvang van Schiphol, blijkt uit onderzoek van bureau CE Delft in opdracht van de Maatschappelijke Raad Schiphol. Het rapport Brede welvaart en de omvang van Schiphol rekent af met de stelling dat een grote luchtvaartsector van belang is voor de Nederlandse economie.

Krimp zou banen kosten, de bereikbaarheid aantasten en het vestigingsklimaat schaden. Maar klopt dat beeld wel? De huidige omvang van Schiphol gaat gepaard met ernstige geluidshinder, gezondheidsschade, een hoge CO2-uitstoot, druk op woningbouw en een groot beslag op arbeid en energie. Ook past de luchthaven in haar huidige omvang niet binnen de geldende wetgeving en oordeelde de rechtbank Den Haag in maart 2024 dat de belangen van omwonenden jarenlang onvoldoende zijn meegewogen en dat dit in strijd is met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Drie scenario's

Tegen deze achtergrond liet de MRS onafhankelijk onderzoek uitvoeren naar de relatie tussen de omvang van Schiphol en brede welvaart. Hierbij is nadrukkelijk gekeken naar effecten die in het verleden stelselmatig ondergeschikt zijn geweest. Onderzoeksbureau CE Delft onderzocht drie situaties voor 2025: 500.000 vluchten, 375.000 vluchten en 250.000 vluchten per jaar. De studie is een brede verkenning van de effecten van een luchthaven van verschillende groottes op economie, gezondheid, klimaat, wonen en bereikbaarheid. De uitkomsten zijn helder

Woningbouw: een kleinere luchthaven creëert ruimte voor minimaal 30.000 extra woningen.

Klimaat: in de kleinste variant dalen de CO2-kosten met 0,6 tot 1,7 miljard euro per jaar.

Gezondheid: 1,34 miljoen Nederlanders ervaren nu geluid boven de WHO-adviesgrens. Bij 250.000 vluchten daalt dit aantal met circa 57 procent. Ook neemt de ziektelast dan af door bijvoorbeeld minder ultrafijnstof.

Arbeidsmarkt: de luchthaven onttrekt arbeid en kapitaal aan cruciale sectoren zoals de energietransitie, zorg, ICT en woningbouw. De totale werkgelegenheid in Nederland blijkt nauwelijks afhankelijk te zijn van de omvang van Schiphol.

Bereikbaarheid: het maximale vestigingsplaatseffect wordt al bereikt bij 150.000 tot 200.000 vluchten. In de kleinste variant krijgt slechts negen procent van de reizigers te maken met een beperkte extra reistijd (van drie tot achttien minuten gemiddeld). Ticketprijzen veranderen nauwelijks.

Daarbij komt dat een aanzienlijk deel van de winsten van luchtvaartmaatschappijen naar buitenlandse aandeelhouders vloeit, waardoor de economische meerwaarde voor Nederland beperkt is. Op basis van het onderzoek concludeert de MRS dat er binnen de onderzochte scenario’s geen structurele relatie bestaat tussen de omvang van de luchthaven en de kracht van de Nederlandse economie.

Oproep aan Den Haag

De gangbare gedachte dat luchtvaart zó belangrijk is dat negatieve effecten maar moeten worden geaccepteerd, is volgens de MRS niet langer houdbaar op basis van de feiten. De raad roept het kabinet en de Tweede Kamer op om bij het nieuwe Luchthavenverkeerbesluit niet automatisch uit te gaan van een maximale capaciteit, maar te zoeken naar een omvang die aantoonbaar bijdraagt aan de brede welvaart.