Pakkans bepalend voor verkeersgedrag op de snelweg

Het aantal ongevallen op snelwegen is in de afgelopen vijf jaar verdubbeld en lag vorig jaar op ruim 38.000, waarbij het aantal doden steeg van 63 in 2014 tot 81 in 2018. Dat komt doordat weggebruikers zich niet aan de regels houden als ze de pakkans als klein inschatten en dus vrolijk doorgaan met veel te hard rijden, rijden onder invloed en achter het stuur in de weer zijn met smartphones. Dit blijkt uit het vandaag gepubliceerde rapport Verkeershandhaving op Nederlandse autosnelwegen van de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid.

Onveilig rijgedrag zoals (handheld) smartphonegebruik , het negeren van rode kruizen , excessieve snelheidsovertredingen (meer dan 40 kilometer per uur te hard), rijden over de vluchtstrook en bumperkleven komen volgens de cijfers frequent voor op snelwegen. Volgens deskundigen is de afbouw van de verkeershandhaving op autosnelwegen zoals die sinds 2006 een feit is daar voor een belangrijk deel de oorzaak van. ‘Ook uit buitenlands onderzoek blijkt dat de afbouw van het aantal actief surveillerende verkeersagenten op autosnelwegen feitelijk gepaard gaat met meer verkeersdoden op deze wegen,’ aldus het rapport. Als er merkbaar meer gecontroleerd wordt, zullen weggebruikers de kans dat ze zelf op een overtreding worden gecontroleerd hoger inschatten en hun verkeersgedrag aanpassen om een mogelijke straf te voorkomen.

Techniek niet altijd een zegen

Voorschrijdende techniek maakt het mogelijk om op meer manieren overtredingen de constateren, maar zit de handhavers ook dwars: ‘Wanneer weggebruikers de mogelijkheid zien om verkeerscontroles te ontwijken, bijvoorbeeld door voorinformatie via apps, kan dat ertoe leiden dat meer controle

niet

gepaard gaat met een verhoogde subjectieve pakkans,’ aldus de onderzoekers. Een grote meerderheid van de Nederlandse automobilisten noemt politiecontroles op snelwegen zinvol, waarbij de voorkeur uitgaat naar duidelijk zichtbare politiecontroles. Verkeershandhaving moet over het algemeen opvallend zijn om indruk te maken op automobilisten en om zo de subjectieve pakkans te vergroten.

De centrale aanbeveling luidt om de handhaving op snelwegen op te voeren en veiligheidsproblemen grondiger aan te pakken. Concrete manieren om dat te doen zijn:

• Verricht de handhaving niet alleen met behulp van radarcontroles, maar breid de standaard werkwijze uit met surveillance en staandehoudingen.
• Pak nadrukkelijk risicovolle verkeersgedragingen gericht aan, zoals afleiding door apparatuurgebruik, excessieve rijsnelheid, onvoldoende afstand houden, roodkruisnegatie of over de vluchtstrook rijden.
• Kies de locaties voor controle (met radar en ANPR - automatic number-plate recognition) meer voor verkeersveiligheidsdoeleinden en minder voor algemene opsporingsdoeleinden.
• Controleer niet alleen op losse locaties, maar ook over langere snelwegroutes (trajectcontroles) om het verkeersgedrag over een langere afstand te beïnvloeden.
• Controleer – voor een grotere acceptatie – vooral met opvallende, zichtbare controles vergezeld van handhavingscommunicatie, maar wissel deze voor een grotere effectiviteit ook af met minder zichtbare controles.