Opinie: Onze dorpen voelen met u mee, Oostzaan

Stel: u wilt groter wonen. De overburen bieden u hun ruimere huis aan, maar u zegt nee: u wilt liever het huis van de buren bij uw huidige woonruimte trekken. Alleen: dat hebt u nog niet voorgelegd aan die buren. Zie dit op een flink grotere schaal en u ziet wat er momenteel in Oostzaan aan de hand is - een piepkleine gemeente die worstelt met haar toekomst.

Van een afstandje kijken naar de wijze waarop de politiek Oostzaan en Wormerland heen en weer geslingerd wordt binnen het dilemma dat zelfstandig blijven gezien de schaalgrootte eigenlijk niet kan maar dat diezelfde zelfstandigheid wél gekoesterd wordt als symbool van de eigenheid is pijnlijk. Zo moeten inwoners van Zaandijk, Koog aan de Zaan, Wormerveer, Krommenie, Assendelft en Westzaan zich een halve eeuw geleden hebben gevoeld toen Zaandam de begerige vingers naar hen uitstrekte. Opgeslokt. Vijftig jaar later identificeren ook veel jonge inwoners van de voormalige gemeenten zich echter nog steeds als dorpeling. Wij maken ons daar ook schuldig aan: we weigeren botweg om deze delen van de gemeente te omschrijven als 'wijk' van Zaanstad en houden met gepaste trots de term 'dorp' aan.

Gemor

In de dorpen is - en des te verder ze van Zaandam verwijderd zijn, des te sterker het speelt - regelmatig gemor te horen over het feit dat alle aandacht van het gemeentebestuur naar Zaandam lijkt te gaan. En het grootste deel van het beschikbare geld. Aan de andere kant: laat Zaandam lekker zijn gang gaan met stadse fratsen en hou de 'grootheidswaanzin' verre van de andere kernen. Vijftig jaar Zaanstad heeft de eigenheid en het zelfbewustzijn van de dorpsbewoners niet wezenlijk aangetast.

Een verschil met die grote Zaanse fusie in de vorige eeuw en de huidige situatie is dat Zaanstad niet staat te springen om gebiedsuitbreiding. Althans niet openlijk. Zou Oostzaan 'geannexeerd' worden, dan betekent dat niet dat er opeens één groot maagdelijk bouwterrein beschikbaar komt voor broodnodige woningen, zoals misschien gevreesd wordt aan de overkant van de ophaalbrug tussen beide gemeenten . Provinciale regels houden veel tegen en mocht dat in de toekomst veranderen, dan verandert ook een klein Oostzaan onvermijdelijk mee.

Dat de Oostzaanse politiek een keuze voor de toekomst voor zich uit blijft schuiven toont meteen ook de zwakte van een minigemeente aan: bestuurders kunnen bij de bakker en tijdens het uitlaten van de hond op elk moment verwachten dat ze persoonlijk worden aangesproken op een keuze, terwijl in een grote gemeente meer in de luwte - en lekker anoniem op sociale media - geopereerd wordt. Maar wie zich in de politiek begeeft, zou moeten beseffen dat knopen doorhakken daar een onlosmakelijk onderdeel van is.

Ménage à trois

Oostzaan blijft gokken op een fusie met Wormerland en Landsmeer, hoewel die liefdesverklaring voorlopig van één kant komt. Sterker: het 'hokken' van de ambtelijke organisaties van Oostzaan en Wormerland in Overgemeenten is niet uitgelopen op een stabiel huishouden. Waarom dat met een ambtelijke ménage à trois beter zou gaan is onduidelijk en het zou zomaar kunnen dat bij een bestuurlijke fusie de onderlinge rivaliteit voor brokken gaat zorgen: als er één voorziening moet komen voor de hele fusiegemeente, welk dorp gaat er dan mee aan de haal? Een bestuur dat op afstand de kwestie met een meer rationele blik bekijkt is dan wellicht zo gek nog niet.

Amsterdam

Wij zouden ons kunnen voorstellen dat ze op het stadhuis in Zaandam niet zitten te wachten op een fusie tussen Oostzaan en Amsterdam. Het zou de hoofdstad tot een wel heel directe buur maken en zelfs met het Noordzeekanaal er tussen weten ze in Amsterdam de verhoudingen op scherp te zetten door tegen de Zaanse haren in te strijken met omstreden plannen (denk aan windmolens bij de Noorder IJplas, de verplaatsing van kunstmestfabriek ICL Fertilizers Europe naar het terrein van de HES Bulk Terminal Amsterdam fabrieken) pal tegenover woningen aan de Hemkade en de Pieter Ghijsenlaan) waar de belangenafweging maar één kant op lijkt te gaan.

Maar zoals inwoners van Zaanstad naar Amsterdam kijken, kijken Oostzaners wellicht naar ons. Als die arrogante grote buur. Wij kijken echter naar Oostzaan en voelen geen leedvermaak, maar wensen de bestuurders slechts wijsheid en daadkracht. En hetzelfde geldt voor Wormerland.