CdK voorziet dieprode financiële toekomst voor gemeenten

'Het gaat nog steeds slecht met de gemeentelijke financiën met als vooruitzicht een dieptepunt in het zogenoemde ravijnjaar 2026. Het grootste probleem is daarbij de aanhoudende onduidelijkheid vanuit het Rijk over de financiën voor 2026 en verder .' Dat heeft commissaris der Koning Arthur van Dijk geschreven aan de minister van Binnenlandse Zaken.

De meest recente begrotingen en meerjarenramingen van de Noord-Hollandse gemeenten laten zien dat de keuzes uit het coalitieakkoord van de regeringspartijen ertoe hebben geleid dat gemeenten 'grote zorgen hebben over hun structurele financiële situatie vanaf 2026; dit mede in het licht van de lange termijn investeringen die van hen gevraagd worden'. Zij kunnen de consequenties van een nieuwe systematiek voor de verdeling van geld vanuit het Rijk niet overzien. Wat Van Dijk betreft is het nu 'vijf voor twaalf'.

Vast accres

Na 2025 voorziet hij grote problemen. Vertegenwoordigers van het Rijk, de Vereniging Nederlandse Gemeenten, het Interprovinciaal Overleg en de Unie van Waterschappen maakten een analyse van het vraagstuk en daaruit bleek dat de (autonome) uitgaven van gemeenten jaarlijks niet alleen zullen toenemen door de hoge inflatie, maar ook door bevolkingsgroei en vergrijzing. Dat opvangen wordt echter moeilijker gemaakt door het vastzetten van het accres

, dat tot nu toe twee keer per jaar werd aangepast.

Heel veel taken

Het kabinet wil met de nieuwe werkwijze een stabielere financiering voor de gemeenten creëren en hun autonomie vergroten door de mogelijkheid om meer gemeentelijke heffingen mogelijk te maken. Hoe dat er precies uit gaat zien is nog onduidelijk. Gemeenten zien tekorten opdoemen vanwege de uitvoering van een stapeling aan wettelijke taken, de opgaven voor huisvesting, klimaatmaatregelen en de energietransitie, alsmede de verplichtingen aan een groot aantal gemeenschappelijke regelingen en lokale verbeteringen en investeringen.

Niet meer uit te leggen

'Op alle gemeentelijke beleidstaken, van zorg tot openbare ruimte en van duurzaamheid tot cultuur en sport zal moeten worden geknepen, terwijl gemeenten juist behoefte hebben aan financiële stabiliteit. Er zullen (zeer) moeilijke keuzes moeten worden gemaakt. Keuzes, die maatschappelijk gezien in een tijd van inflatie en energiearmoede bestuurlijk en maatschappelijk haast niet uit te leggen zullen zijn,' aldus Van Dijk in zijn brief. Een inventarisarie van de stand van zaken in Noord-Holland leerde hem dat het ontbreken van informatie vanuit het Rijk tot irritatie leidt.

Uit balans

Gemeenten willen van het Rijk snel duidelijkheid om de juiste afwegingen te kunnen maken. 'De oplossing moet volgens hen gevonden worden in het herstel van eerlijke financiële verhoudingen tussen het Rijk en de gemeenten. 'Een kaalslag van de kwaliteit van gemeentelijke voorzieningen en de invloed hiervan op de inwoners is bijna niet meer te voorkomen. De verhouding tussen opgedragen taken en de daarvoor beschikbaar gestelde middelen is zeer nadrukkelijk uit balans en concrete duidelijkheid of en wanneer dat beter wordt moet nu snel door het Rijk worden verschaft.'